Z dniem 29 maja 2026 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy wspierające realizację zadań z zakresu bezpieczeństwa państwa. Kluczową zmianą z perspektywy procedur przetargowych jest wprowadzenie art. 157a do ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Regulacja ta ustanawia istotne wyłączenie stosowania Prawa zamówień publicznych w odniesieniu do określonego katalogu zamówień.
Cel i uzasadnienie wprowadzenia art. 157a
Głównym założeniem ustawodawcy jest maksymalne skrócenie czasu niezbędnego na pozyskanie robót budowlanych, dostaw i usług bezpośrednio służących realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. Standardowe procedury PZP, ze względu na swój wysoce sformalizowany charakter, ustawowe terminy (m.in. terminy składania ofert, okresy stand-still) oraz ryzyko korzystania ze środków ochrony prawnej przez wykonawców, mogłyby stanowić barierę w szybkim reagowaniu na zagrożenia i sprawnej rozbudowie infrastruktury bezpieczeństwa.
Zakres przedmiotowy wyłączenia z PZP
Zgodnie z nową regulacją, reżimu Prawa zamówień publicznych nie stosuje się do zamówień kluczowych dla funkcjonowania państwa w sytuacjach kryzysowych. Ustawodawca wskazał katalog obszarów podlegających temu wyłączeniu. Obejmuje on zamówienia w zakresie:
- Infrastruktury ochronnej: Realizacja i modernizacja infrastruktury zapewniającej schronienie w budowlach ochronnych.
- Łączności i komunikacji: Narzędzia i systemy zabezpieczające ciągłość wymiany informacji dla celów obrony cywilnej.
- Dostaw i usług teleinformatycznych: Rozwiązania IT i telekomunikacyjne niezbędne do utrzymania systemów zarządzania kryzysowego.
- Systemów wczesnego ostrzegania: Infrastruktura służąca do wykrywania zagrożeń, powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności.
- Pomocy medycznej i infrastruktury dual-use: Organizacja tymczasowych miejsc udzielania pomocy medycznej oraz rozbudowa istniejącej infrastruktury medycznej o elementy tzw. podwójnego przeznaczenia (cywilno-wojskowego).
Konsekwencje prawne dla zamawiających
Zastosowanie art. 157a ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej działa jako lex specialis wobec przepisów PZP. Zamawiający, udzielając zamówień w wyżej wymienionych obszarach, nie są zobligowani do stosowania trybów ustawowych (np. przetargu nieograniczonego czy podstawowego) ani do publikacji ogłoszeń w Biuletynie Zamówień Publicznych czy Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Należy jednak jednoznacznie podkreślić, że wyłączenie stosowania Prawa zamówień publicznych nie zwalnia zamawiających publicznych z obowiązku przestrzegania nadrzędnych zasad wydatkowania środków publicznych. Zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, wydatki te nadal muszą być dokonywane w sposób celowy, oszczędny i z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Udzielanie takich zamówień powinno w praktyce opierać się na wewnętrznych regulaminach udzielania zamówień podprogowych lub wyłączonych z ustawy, z zachowaniem podstawowej transparentności oraz przepisów Kodeksu cywilnego.
